İran ile ABD arasında yaklaşık iki aydır devam eden dolaylı müzakereler, olası bir anlaşma umudunu taşırken, İsrail’in Lübnan’ın başkenti Beyrut’un güneyine gerçekleştirdiği saldırı, Ortadoğu’yu yeniden çatışma ortamına sürükledi. İran, müzakerelerde “kırmızı çizgi” olarak gördüğü Lübnan’ı hedef alan İsrail’e füze saldırısıyla karşılık verdi. ABD Başkanı Donald Trump, tarafları gerilimi azaltmaya yönlendirmeye çalışırken, İran saldırıların sona erdiğini duyurmasına rağmen, İsrail’in bir sonraki adımının ne olacağı belirsizliğini koruyor. İşte İran ve İsrail arasındaki son durumu özetleyen dört önemli sorunun yanıtları:
1. GERİLİMİN BAŞLANGICI
İran ile İsrail arasındaki krizin fitilini, İsrail’in Beyrut’un güneyindeki Dahiye bölgesine yaptığı saldırı ateşlemiştir. 3 Haziran’da ilan edilen ateşkese rağmen, İsrail ordusu Hizbullah’ın kalesi olarak bilinen bölgede iki bina hedef alarak iki kişinin hayatını kaybetmesine, 11 kişinin yaralanmasına neden oldu. Lübnan’ı “kırmızı çizgi” olarak gören İran, saldırıya misilleme sinyali vererek, İran Meclisi Dış Politika Komisyonu Sözcüsü İbrahim Rızai’nin “İşgal altındaki topraklarda semayı izleyin” ifadesi ve baş müzakereci Muhammed Kalibaf’ın “Silahlı kuvvetlerimizin eli tetikte” açıklamalarıyla karşılık verdi. İran, yerel saatle 22:00 civarında İsrail’e füze saldırıları gerçekleştirdi.
2. OLAYLARIN GELİŞİMİ
İran Devrim Muhafızları Ordusu, İsrail’in Lübnan’a düzenlediği saldırıların merkez üssü olarak gösterdiği Ramat David, Nevatim ve Tel Nof üslerini hedef aldı. İsrailli yetkililer, İran’ın gece boyunca 30 füze fırlattığını bildirdi. Bu saldırılar nedeniyle İsrail genelinde okullar tatil edildi ve Kudüs’ün batısındaki Beyt Şemeş ile Necef Çölü’ndeki Beerşeba şehirlerine roket ve şarapnel parçaları düştü. Bunun yanı sıra, İsrail, İran’ın güneybatısındaki Mahşehr’deki Karun Petrokimya Tesisi’ni ve ardından Tahran, İsfahan, Tebriz ve Karaj şehirlerini balistik füzelerle vurdu. Ayrıca Yemen’deki Husiler, İsrail’in Yafa kentine saldırı düzenledi. İran Silahlı Kuvvetleri ise askeri operasyonların sona erdiğini açıkladı, ancak krizin sona erdiğine dair somut bir işaret henüz gelmedi. İran’a ait bir balistik füze, İsrail işgali altındaki Batı Şeria’ya düştü.
3. ABD’DEN KİM NE DİYOR?
Her iki tarafın karşılıklı saldırılarının ardından gözler, anlaşmanın yakın olduğunu öne süren ABD Başkanı Donald Trump’a çevrildi. Trump, önceki gece Netanyahu ile gerçekleştirdiği telefon görüşmesinde saldırıları durdurmasını istedi. Gerilimin ilk saatlerinden itibaren taraflara itidal çağrısı yapan Trump, Netanyahu’ya, İran’ın füze saldırılarına karşılık vermemesi gerektiğini belirtti. Trump, “Bibi’ye ne yapacağı konusunda çok dikkatli olması gerektiğini, aksi halde çok yakın bir zamanda İran karşısında tek başına kalabileceğini söyledim” ifadelerini kullandı. Ayrıca, Trump, İsrail’in saldırılarından “son dakikada” haberdar olduğunu vurguladı.
4. ANLAŞMA SÜRECİNE ETKİSİ
Yaşanan son gerilim, ABD ile İran arasında 8 Nisan’da imzalanan ateşkesin ardından süren müzakereleri olumsuz etkiledi. Trump’ın artık bir anlaşma sağlamak istediği öne sürülürken, Tahran’ın nükleer programı ile ilgili belirsizlikler devam ediyor. Müzakere sürecinin geleceği, tarafların atacağı adımlara bağlı olarak şekillenecek.
Ortadoğu’daki bu gelişmeler, uluslararası ilişkilerdeki dinamikleri etkilemeye devam ederken, bölgede huzurun sağlanması için atılacak adımlar büyük önem taşıyor.
